Neurogenic MSC สเต็มเซลล์เพื่อการฟื้นฟูระบบประสาท เหมาะกับใครบ้าง? พร้อมข้อควรรู้ก่อนตัดสินใจทำ

Neurogenic MSC คือ Mesenchymal Stem Cell (MSC) หรือมีเซนไคม์มอลสเต็มเซลล์ที่ถูกกระตุ้นหรือชักนำให้มีความสามารถในการพัฒนาไปเป็นเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาท เช่น เซลล์ประสาท (Neuron) ซึ่งเป็นเซลล์หลักของระบบประสาท ทำหน้าที่รับและส่งสัญญาณประสาทผ่านเครือข่ายเส้นประสาทไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย มีบทบาทสำคัญต่อการควบคุมการเคลื่อนไหว การรับรู้ ความคิด การวิเคราะห์ อารมณ์ รวมถึงการทำงานของอวัยวะต่างๆ

จากข้อมูลงานวิจัยพบว่า Mesenchymal Stem Cells (MSCs) ที่ได้จาก Wharton’s jelly ของมนุษย์ มีศักยภาพในการพัฒนาไปเป็นเซลล์ประสาทได้ (neurogenic potential) โดยเมื่อมีการชักนำในระบบเพาะเลี้ยงแบบ 2 มิติ (2D culture) จะได้กลุ่มเซลล์ที่มีความเสถียรและสม่ำเสมอ ถือเป็นเครื่องมือที่มีศักยภาพเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู (regenerative medicine) อย่างไรก็ตาม ยังคงต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในประเด็นที่เกี่ยวข้อง เช่น คุณสมบัติทางไฟฟ้าสรีรวิทยาของเซลล์ที่ได้ ความสามารถของเซลล์ในการพัฒนาไปเป็นเซลล์ระยะสุดท้าย เพื่อยืนยันประสิทธิภาพและความปลอดภัยในการนำไปใช้ทางคลินิก (Kruminis-Kaszkiel et al., 2020)

Neurogenic MSC มีคุณสมบัติหลายประการที่อาจช่วยสนับสนุนกระบวนการฟื้นฟูของระบบประสาท ดังนี้

• ช่วยลดการอักเสบและการตายของเซลล์ประสาท ด้วยการหลั่งสารชีวภาพบางชนิดที่ช่วยยับยั้งการอักเสบ จึงมีส่วนช่วยในการลดความเสียหายของเซลล์ประสาทและเนื้อเยื่อที่อยู่รอบข้าง ช่วยรักษาสมดุลและความสมบูรณ์ของระบบประสาท
• ช่วยสนับสนุนการซ่อมแซมและการงอกใหม่ของเซลล์ประสาท ด้วยการสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการซ่อมแซมและการงอกใหม่ของเส้นประสาทที่ได้รับความเสียหาย ช่วยซ่อมแซมปลอกไมอีลินซึ่งมีความสำคัญต่อการนำกระแสประสาทและการทำงานของระบบประสาทโดยรวม
• ช่วยส่งเสริมการสร้างหลอดเลือดใหม่ เพิ่มการไหลเวียนของเลือดและออกซิเจนไปยังเนื้อเยื่อระบบประสาท
• สนับสนุนการสื่อสารระหว่างเซลล์ ด้วยการปล่อยสารสื่อกลาง เช่น Exosome และ Growth factors ซึ่งช่วยส่งสัญญาณให้เซลล์ในบริเวณใกล้เคียงทำงานร่วมกัน
• ช่วยฟื้นฟูอาการที่เกิดจากโรคความเสื่อมของประสาท ลดความรุนแรงของโรค และช่วยฟื้นฟูอาการบาดเจ็บที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาท

Neurogenic MSC เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการดูแลหรือสนับสนุนการฟื้นฟูระบบประสาทและรักษาเซลล์ประสาทที่เกิดจากความเสื่อม เช่น

• ผู้ที่สูญเสียการฟื้นฟูตนเองของระบบประสาท ระบบประสาททำงานผิดปกติ
• ผู้ป่วยที่มีการเสื่อมของเส้นประสาทจากอายุที่เพิ่มขึ้น
• ผู้ที่มีอาการปวดหัว หรือมีอาการเจ็บปวดจากอุบัติเหตุ
• ผู้ที่มีภาวะซึ่งเกิดจากความเสื่อมของประสาท เช่น พาร์กินสัน ภาวะอัมพฤกษ์ อาการชา และกล้ามเนื้ออ่อนแรง
• ผู้ที่ต้องการลดการอักเสบในสมอง
• กลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง และโรคอัลไซเมอร์

อย่างไรก็ตาม ผู้ที่สนใจ Neurogenic MSC ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์โดยละเอียดเพื่อพิจารณาความเหมาะสมเป็นรายบุคคล

• จากการศึกษาทางคลินิกในปัจจุบัน พบว่า Mesenchymal Stem Cells (MSCs) อาจมีบทบาทในการช่วยฟื้นฟูการทำงานของระบบประสาท โดยช่วยลดการอักเสบ และส่งเสริมกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อในผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ที่มีภาวะหลอดเลือดสมอง (Stroke) การบาดเจ็บไขสันหลัง (Spinal cord injury) และโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (ALS) อย่างไรก็ตาม หลักฐานส่วนใหญ่ยังอยู่ในระยะเริ่มต้น จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมต่อไปในระยะยาว (Hernández et al., 2020)
• สนับสนุนการงอกใหม่ของเส้นประสาท ลดการอักเสบและการตายของเซลล์ รวมถึงช่วยเพิ่มการทำงานของเซลล์ประสาท
• Neurogenic MSC ซึ่งมีแหล่งที่มาจากเนื้อเยื่อสายสะดือ มีความปลอดภัยทั้งต่อตัวผู้บริจาคเพราะไม่รุกล้ำร่างกาย (non-invasive) และยังปลอดภัยต่อตัวผู้รับเซลล์เพราะเป็นเซลล์ที่อยู่ในช่วงต้นของชีวิต จึงมีศักยภาพในการแบ่งตัวและฟื้นฟูเนื้อเยื่อที่ได้รับความเสียหายได้ดี มีความเสี่ยงต่อการกระตุ้นภูมิคุ้มกันต่ำ (low immunogenicity)
• สามารถสร้างเซลล์ใหม่โดยตรงในระบบประสาท (Cell Replacement) ในส่วนที่ทะลุผ่าน Blood Brain Barrier ได้
• สามารถใช้ Neurogenic MSC ร่วมกับการรักษาหลักภายใต้ดุลยพินิจของแพทย์ เพื่อช่วยสนับสนุนการฟื้นฟูของระบบประสาท
• การดูแลระบบประสาทด้วย Neurogenic MSC มีราคาย่อมเยากว่าเมื่อเทียบกับการใช้ Neural Stem Cell ที่ได้มาจากสมองหรือไขสันหลังของผู้บริจาค

• การตอบสนองต่อ Neurogenic MSC และผลลัพธ์ที่ได้อาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคลขึ้นอยู่กับอายุ ระดับความรุนแรงของอาการ รวมถึงสุขภาพพื้นฐานของผู้รับบริการ จึงควรเข้าพบแพทย์เพื่อรับคำแนะนำและประเมินความเหมาะสมก่อนตัดสินใจ
• Neurogenic MSC เป็นกระบวนการที่ต้องมีการควบคุมคุณภาพอย่างเข้มงวดในทุกขั้นตอน จึงควรเข้ารับบริการกับสถานพยาบาล/คลินิก ที่มีมาตรฐาน ดำเนินการโดยแพทย์ที่มีประสบการณ์เฉพาะด้าน
• คุณภาพของเซลล์ที่ใช้แตกต่างกันขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งชนิดแหล่งที่มา กระบวนการเพาะเลี้ยง อาหารเลี้ยงเซลล์ และจำนวนครั้งในการเพาะเลี้ยง (Passage) ควรศึกษารายละเอียดการให้บริการอย่างครบถ้วนเสมอ
• Neurogenic MSC อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงบางอย่าง เช่น อาการปวด บวม ตรงบริเวณที่ได้รับเซลล์ มีไข้ต่ำๆ หรือรู้สึกไม่สบายตัว ซึ่งโดยทั่วไปมักเป็นเพียงอาการชั่วคราวและสามารถหายเป็นปกติได้เอง
• Neurogenic MSC เป็นเพียงทางเลือกหนึ่งในการช่วยฟื้นฟูการทำงานของระบบประสาท และไม่สามารถใช้ทดแทนการรักษาหลักทางการแพทย์ได้ โดยควรพิจารณาใช้ร่วมกับแนวทางการรักษาอื่นๆ เช่น การค้นหาตัวบ่งชี้ทางชีวภาพในระยะแรก (early biomarkers) และการรักษาด้วยการใช้ยา รวมถึงจะต้องมีการปรับแผนการฟื้นฟูให้เหมาะสมกับสภาวะของผู้ป่วยแต่ละราย (Sancho-Bielsa, 2021)

ความถี่ในการทำ Neurogenic MSC อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล โดยแพทย์จะพิจารณาจากหลายปัจจัย เช่น อายุ ภาวะสุขภาพโดยรวม ระดับความรุนแรงของอาการทางระบบประสาทที่พบ รวมถึงเป้าหมายของการฟื้นฟูในแต่ละราย โดยทั่วไปมักใช้วิธีให้เซลล์ผ่านทางหลอดเลือด (IV Drip) พร้อมกำหนดปริมาณของเซลล์ที่ใช้ตามน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม หรือตามงบประมาณของผู้รับบริการ

• กลุ่มเด็กทั่วไป เด็กออทิสติก และเด็กที่มีสมาธิสั้น ใช้ Neurogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. ทุก 3-6 หรือให้พร้อม UMSCs 1 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน นัดติดตามอาการทุก 3 เดือน
• ผู้ใหญ่หรือผู้สูงอายุที่ต้องการฟื้นฟูระบบประสาท ใช้ Neurogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน หรือให้ UMSCs 1 ล้านเซลล์/กก.+ Neurogenic MSC 20-50 ล้านเซลล์/กก. (หรือตามงบประมาณ) ทุก 6 เดือน นัดติดตามผลทุก 3 เดือน
• ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมจากอัลไซเมอร์ ใช้ Neurogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน หรือให้พร้อม UMSCs 1 ล้านเซลล์/กก. ทุก 6 เดือน นัดติดตามผลทุก 3 เดือน
• ผู้ที่มีภาวะจากโรคหลอดเลือดสมอง ( Stroke) หรือโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ ใช้ Neurogenic MSC ประมาณ 0.3-0.5 ล้านเซลล์/กก.+Vasculogenic MSC 3-0.5 ล้านเซลล์/กก. โดยแพทย์มักแนะนำให้เริ่มการดูแลในช่วง Golden Period หรือภายใน 3 เดือนแรกหลังมีอาการ และสามารถทำซ้ำได้ทุก 3-6 เดือน

แนวทางดังกล่าวต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ และได้รับการประเมินความเหมาะสมตามอาการของผู้ป่วยเป็นรายบุคคล

การดูแลตัวเองหลังจากได้รับ Neurogenic MSC ถือเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยสนับสนุนผลลัพธ์ของการฟื้นฟู โดยคำแนะนำทั่วไป ได้แก่

• พักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อส่งเสริมการฟื้นฟูของร่างกาย
• หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ใช้ร่างกายหนัก การออกกำลังกายหนัก อย่างน้อยในช่วง 12 ชั่วโมงแรก
• หลีกเลี่ยงการประคบร้อน ซาวน่า หรือทรีตเมนต์ที่ใช้ความร้อนบริเวณที่ได้รับเซลล์
• ระมัดระวังไม่ให้บริเวณที่ได้รับเซลล์เกิดการบาดเจ็บ รอยแผล หรือแรงกระแทก อย่างน้อย 2 สัปดาห์
• งดสูบบุหรี่และงดดื่มแอลกอฮอล์ อย่างน้อย 3-4 สัปดาห์
• ดื่มน้ำให้เพียงพอและรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ให้ครบหมู่
• ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เข้าพบแพทย์ตามนัดหมาย หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์ทันที

Neurogenic MSC เป็นหนึ่งในนวัตกรรมของเวชศาสตร์ฟื้นฟู ด้วยการใช้เซลล์ต้นกำเนิด Mesenchymal Stem Cell ที่ได้จากสายสะดือมาผ่านกระบวนการเหนี่ยวนำเพื่อให้เซลล์มีคุณสมบัติทาง Neurogenic ช่วยสนับสนุนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อประสาท ลดความรุนแรงของโรค และชะลอความเสื่อมของระบบประสาท เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการฟื้นฟูระบบประสาทและรักษาเซลล์ประสาทที่เกิดจากความเสื่อม อย่างไรก็ตาม การใช้ Neurogenic MSC ควรอยู่ภายใต้การประเมินและการดูแลของแพทย์ผู้ชำนาญการ เพื่อพิจารณาความเหมาะสมของชนิด ปริมาณ และความถี่ในการให้เซลล์ในแต่ละบุคคล รวมถึงการติดตามผลอย่างต่อเนื่องเพื่อให้การดูแลสุขภาพเป็นไปอย่างปลอดภัยและเหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้รับบริการ

สนใจดูแลสุขภาพ ฟื้นฟูการทำงานของระบบประสาทในร่างกายด้วย Stem Cell MSC, Neurogenic MSC สามารถเข้ารับคำปรึกษากับทีมแพทย์ของ LINNA Clinic เพื่อประเมินความเหมาะสม และวางแผนดูแลสุขภาพเฉพาะรายบุคคล ติดต่อเบอร์ 063-609-8888, WhatsApp +66 919799554 หรือทาง LINE: @linnaclinic ได้เลยค่ะ